Rycerstwo

Rycerstwo - warstwa społeczna złożona z konnych wojowników, istniejąca w Europie łacińskiej w epoce pełnego i późnego średniowiecza, która wytworzyła swoisty styl życia, etykę i ceremoniał.



Kształtowało się od VIII-IX w. w państwie frankijskim, a następnie zachodniofrankijskim (Francja) epoki Karolingów, gdzie wzrastało znaczenie konnicy w prowadzeniu wojny; na miejsce pospolitego ruszenia wolnych mężczyzn, walczących pieszo i w lekkim uzbrojeniu, pojawiła się kategoria zaw. wojowników, walczących konno i ciężej zbrojnych; ich wyposażenie i przygotowanie do rzemiosła wojskowego wymagało stałych, znacznych dochodów, które mogło zapewnić posiadanie ziemi.


Jej uzyskanie dokonywało się przez wejście w stosunki zależności feud. (feudalizm): ziemia (beneficjum, lenno) stanowiła wynagrodzenie za obowiązek służby wojskowej pod rozkazami seniora.

Którego wasalami stawali się konni wojownicy - rycerze; ich wojska, polityczne i społeczne znaczenie rosło w sytuacji postępującego osłabienia państwa za ostatnich Karolingów; w XI-XII w. rycerstwo pojawiło się także w Anglii, Italii, chrześc. państwach Płw. Iberyjskiego i w Niemczech, później w innych krajach Europy Środkowej (m.in. w Polsce od XII w.).



W X-XII w. ustalały się obyczaje rycerskie (jak pasowanie na rycerza), jego atrybuty (miecz z pasem, ostrogi) oraz wzorce idealnego rycerza, tworzące etos rycerski; wzorcem pierwotnym była postać dzielnego wojownika, walczącego dla sławy, hojnego, bezwarunkowo wiernego podjętym zobowiązaniom; pod wpływem Kościoła dokonywało się uświęcanie jego roli - zakres zadań rycerza został poszerzony o ochronę słabych i bezbronnych (duchownych, chłopów, pielgrzymów, kobiet, sierot), walk z wrogami Kościoła i w obronie wiary (krucjaty). w wyniku próby połączenia 2 sposobów życia: rycerza i mnicha, doszło do tworzenia zakonów rycerskich; równocześnie z kościelnym ideałem rycerza kształtował się wzorzec życia rycerza dworskiego,


Który obejmował: służbę wobec pana i wybranej damy, uczestnictwo w wyszukanych formach życia towarzyskiego (jak miłość dworska) i rozrywkach (turnieje). Wzorce te wysławiała ówczesna epika rycerska (fr. Pieśń o Rolandzie, hiszp. Pieśń o Cydzie, niem. Pieśń o Nibelungach, utwory o królu Arturze i rycerzach Okrągłego Stołu); etos dworski znalazł odzwierciedlenie w liryce prowansalskich trubadurów i północnofrancuskich truwerów (XII-XIII w.) oraz niemieckich minnesingerów (XII-XIV w.). Apogeum znaczenia rycerstwa przypadło na okres ok. 1100-1250; XII-XIII w. dokonywał się proces stanowego zamykania się rycerstwa, co oznaczało nadanie mu charakteru dziedzicznego; XIV-XV w.


W wyniku przemian w technice wojskowej, a także wzmocnienia władzy monarszej w części państw zachodnioeuropejskich nastąpił spadek znaczenia rycerstwa feudalnego, zastępowanego przez siły zaciężne; lennicy mniej zajmowali się sprawami wojny, a głównie gospodarowaniem na ziemi - postępował proces przekształcania się rycerstwa w stan szlachecki (szlachta).


W zachodniej Europie późnego średniowiecza wzorce rycerskie kultywowano jako wyrafinowany styl życia głównie na wielkich dworach (np. książąt Burgundii); organizowano turnieje, zakładano zakony orderowe (Podwiązki, Złotego Runa i in.); w XVI w. słowa oznaczające rycerza (fr. chevalier, hiszp. caballero, ang. knight) stały się tytułami szlacheckimi; do elementów wzorców rycerskich nawiązała obyczajowość szlachecka.